Avrupa Birliği'nde Birliğin Durumu Konuşması: Hukuki Çerçeve ve 2026 Konuşması

Avrupa Birliği'nde Birliğin Durumu Konuşması: Hukuki Çerçeve ve 2026 Konuşması

Merve Ağzıtemiz, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi, AB Hukuku Anabilim Dalı

Fotoğraf Bilgileri: Eser Sahibi: European Parliament / Wikimedia Commons

Giriş

Avrupa Komisyonu (Komisyon) Başkanı kural olarak her yıl Eylül ayında Avrupa Parlamentosuna hitaben bir Birliğin Durumu Konuşması yapmaktadır. (Bu konuşma “SOTEU” olarak ifade edilmektedir.) Bu konuşma, Komisyonun geride kalan döneme ilişkin genel değerlendirmesini ve izleyen dönemde öncelik vereceği başlıca konu ve girişimlerini ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır.

Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirdiği Birliğin Durumu Konuşmasında, Avrupa Birliği’nin (AB) son yıllarda kaydettiği ilerlemeyi esas alarak önümüzdeki dönemde Komisyonun odaklanacağı temel öncelikleri ve öne çıkan girişimleri ortaya koymuştur. (Bkz. 2026 Birliğin Durumu Konuşması)

Ursula von der Leyen, Charles Dickens’tan yaptığı “Zamanların en iyisiydi, zamanların en kötüsüydü…” alıntısıyla başladığı konuşmasında, bu ifadenin günümüz dünyasını ve Avrupa’nın da içinde bulunduğu dönemi çarpıcı biçimde yansıttığını belirtmiştir. Değişimin olağanüstü hızına ve karşı karşıya kalınan sorunların ağırlığına dikkat çeken von der Leyen, Avrupa’nın bir yandan güçlü, diğer yandan ise kırılgan bir konumda bulunduğunu ifade etmiştir.

Bu yazıda öncelikle, Birliğin Durumu Konuşmalarının hukuki dayanağı ve nasıl geliştiği üzerinde durulacak, ilk Birliğin Durumu Konuşmasına değinilecek, konuşmalar işlevi yönünden değerlendirilecek  ve Ursula von der Leyen’in 2026 yılı konuşması genel başlıklarıyla kısaca ele alınacaktır.

 

Birliğin Durumu Konuşmasının Hukuki Dayanağı

Birliğin Durumu Konuşması, Komisyonun Avrupa Parlamentosu karşısındaki siyasi sorumluluğunu görünür kılan ve Birliğin önceliklerinin kamuoyu önünde açıklanmasına imkân veren bir araçtır. Benzer uygulamalara ulusal sistemlerde de rastlanmakta olup, Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) başkanın yaptığı “State of the Union” konuşması bu geleneğin en bilinen örneklerinden biridir. Ancak, ABD’den farklı olarak, AB’de bu konuşmanın doğrudan dayanağı Kurucu Antlaşmalarda (Birincil Hukuk) değil, Parlamento ile Komisyon arasındaki kurumsal düzenlemelerde yer almaktadır. (Bununla birlikte bu türden kurumlararası anlaşmaların/düzenlemelerin hukuki dayanağı Kurucu Antlaşmada açıkça belirtilmiştir. Bkz. Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma m.295 ) (Bkz. Parlamento Brifing)

Tarihsel olarak da oldukça yakın zamana işaretlenen bu konuşma pratiği, 2010 tarihli Avrupa Parlamentosu-Komisyon İlişkileri Çerçeve Anlaşması kapsamında ele alınan yıllık siyasi ve yasama programlama mekanizmasının yeni bir unsuru olarak ortaya çıkmıştır. (Karşılıklı diyalog, sorumluluk ve takvim planlaması gibi unsurlar 2005 tarihli Çerçeve Anlaşması’nda da yerini bulmaktadır. Ancak Birliğin Durumu Konuşması, kendine özgü usul ve içeriğiyle ilk kez 2010 yılında kurumsal çerçeveye dâhil edilmiştir.) Bu doğrultuda konuşma, aynı yıl (2010) kabul edilen Avrupa Parlamentosu-Komisyon İlişkileri Çerçeve Anlaşması ile açıkça düzenlenmiştir. (Bkz. Çerçeve Anlaşma 2010)

Bu kurumlararası anlaşma, Avrupa Parlamentosu ile Komisyon arasındaki özel ortaklık anlayışını güçlendirmeyi, bu çerçevede Komisyonun siyasi sorumluluğu ve meşruiyetini pekiştirmeyi, kurumlar arasındaki yapıcı diyaloğu ve bilgi akışını geliştirmeyi ve usuller ile planlama alanındaki işbirliğini artırmayı amaçlamaktadır. (Çerçeve Anlaşma 2010 m.1) Temelde ise Çerçeve Anlaşma, Avrupa Parlamentosu ile Komisyon arasındaki çalışma ilişkilerinin düzenlenmesine yönelik çeşitli kurallar içermektedir. Bu kapsamda özellikle Komisyonun siyasi sorumluluğu, kurumlar arasında düzenli ve etkili bir siyasi diyaloğun kurulması ve yasama usullerinin yürütülmesine ilişkin esaslar ele alınmaktadır.

Çerçeve Anlaşmanın eklerinde ise çalışma programları için takvimler belirlendiği görülmektedir. Kısaca belirtmek gerekirse, Komisyon Çalışma Programı, izleyen yıla ilişkin yasama ve yasama dışı girişimlerin yanı sıra Komisyonun daha uzun vadeli önceliklerini de ortaya koyan bir planlama olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, diğer sayılan unsurlar dışında, hukuki araçlar, teklifler ve sadeleştirme çalışmalarını da içeren bu programın, Komisyon ile Avrupa Parlamentosu arasında gelecek dönemin önceliklerine ilişkin yapılandırılmış bir diyaloğa da temel oluşturacağı belirtilmelidir.

Bu temelden hareketle, Birliğin Durumu Konuşmasının da Çerçeve Anlaşma’da açık bir şekilde zikredildiği ve tarihsel olarak belirli bir düzenleme yapıldığı görülmektedir. Buna göre, her yıl Eylül ayının ilk Parlamento oturumunda (“a State of the Union debate” çerçevesinde) Birliğin Durumu Konuşması gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda Komisyon Başkanı, içinde bulunulan yıla ilişkin genel bir değerlendirme yapmakta ve izleyen dönemde öncelik verilecek konuları ortaya koymaktadır. Komisyon Başkanı ayrıca, bir sonraki yılın Komisyon Çalışma Programının hazırlanmasına yön verecek temel unsurları da eş zamanlı olarak yazılı biçimde Avrupa Parlamentosuna sunmaktadır. (Çerçeve Anlaşma 2010 Ek IV-m.5) (EK-Avrupa Parlamentosu seçimlerinin gerçekleştirildiği yıllarda, yeni Komisyonun oluşum süreci Eylül ayında henüz tamamlanmadığından Komisyon Çalışma Programının kabulüne ilişkin olağan takvim uygulanmamaktadır. Bu nedenle örnek olarak, 2014 yılında ya da Ursula von der Leyen tarafından 2019 ve 2024 yıllarında Birliğin Durumu Konuşması yapılmamıştır.)

Avrupa Parlamentosu ve Komisyon arasında 2010 yılında imzalanan bu Çerçeve Anlaşma yürürlükten kalkmıştır. 2010 tarihli Çerçeve Anlaşmanın yerini 2026 yılında kabul edilen yeni Çerçeve Anlaşma almıştır. İncelendiği zaman, 2026 Çerçeve Anlaşmanın da Birliğin Durumu Konuşması usulünü ve takvimini aynen koruduğu görülmektedir. (Bkz. 2026 Çerçeve Anlaşma)

 

İlk Birliğin Durumu Konuşması

2010 tarihli Çerçeve Anlaşma’da yerini bulan ilk Birliğin Durumu Konuşması, dönemin Komisyon başkanı José Manuel Durão Barroso tarafından 7 Eylül 2010 tarihinde yapılmıştır. (Bkz. 2010 Konuşması) Burada dikkat çeken bir detay bulunmaktadır. Bu da söz konusu ilk konuşmanın, 2010 Çerçeve Anlaşması’nın imza tarihinden önce yapılmış olmasıdır. Nitekim Parlamento kayıtlarında, 2010 tarihli Çerçeve Anlaşma henüz yürürlüğe girmeden önce bazı unsurlarının fiilen hayata geçirildiği ve bu kapsamda 2011 yılı Komisyon Çalışma Programının hazırlanmasına yönelik çalışmaların da yürütüldüğü görülmektedir. (Bkz. Press Release)

Barroso bu konuşmasında genel olarak, bundan böyle Birliğin Durumu Konuşmasının izleyen on iki aylık döneme ilişkin çalışmaların genel yönünü ortaya koyan temel siyasi çerçeveyi oluşturacağını belirtmiştir. Bu dönemde alınacak kararların yalnızca kısa vadeli sonuçlar doğurmayacağını, aynı zamanda Avrupa’nın gelecekte nasıl bir yapıya sahip olacağını da belirleyeceğinin altını çizmiştir. Bu çerçevede fırsatlara erişimin desteklendiği, ihtiyaç içinde olanların göz ardı edilmediği, dünyaya ve kendi vatandaşlarına açık, ekonomik, sosyal ve bölgesel bütünleşmeyi güçlendiren bir Avrupa anlayışının hedeflendiği ifade edilmiştir.

İçerik bakımından ise konuşmanın, Lizbon Antlaşması’nın yürürlüğe girmesini izleyen dönemin ekonomik, siyasi ve kurumsal koşullarını yansıttığı görülmektedir. Bu kapsamda Barroso, Birliğin izleyen yıl bakımından karşı karşıya bulunduğu beş temel sorun üzerinde durmuştur. Bunlar: Ekonomik kriz ve ekonomik yönetişim, büyüme ve istihdamın yeniden sağlanması, özgürlük, güvenlik ve adalet alanının inşası, daha güncel ve modern bir AB bütçesine yönelik müzakerelerin başlatılması ve AB’nin küresel düzeyde daha güçlü bir aktör hâline gelmesi olarak sıralanmaktadır. Bunlara ek olarak, bir sonraki dönem için Çerçeve Anlaşma’da öngörüldüğü üzere çalışma takvimi, beklentiler ve öngörülen girişimler de paylaşılmıştır.

 

Birliğin Durumu Konuşmasının Hesap Verebilirlik İşlevi

Birliğin Durumu Konuşması, Komisyonun Avrupa Parlamentosu karşısındaki siyasi sorumluluğunu görünür kılan ve Avrupa Parlamentosu’nun Birliğin gelecek dönem siyasi ve yasama önceliklerinin şekillenmesine önceden katılmasına imkân veren bir ex ante hesap verebilirlik ve parlamenter gözetim mekanizması olarak tanımlanabilmektedir. (Komisyon’un sorumluluğu için ayrıca bkz. AB Antlaşması) Bu tanımlamanın siyasi açıdan iki yönü bulunmaktadır:

Birincisi, bu konuşma pratiği, Komisyonun Avrupa Parlamentosu karşısındaki siyasi sorumluluğunu yalnızca geçmiş faaliyetler üzerinden değil, gelecek döneme ilişkin taahhüt ve öncelikler üzerinden de görünür kılan bir araç olarak görülmelidir. Bu yönüyle, Avrupa Parlamentosu’na yöneltilen sorular, araştırma komitelerinin çalışmaları, bütçe uygulamaları veya güvensizlik önergesi gibi sonradan işleyen denetim mekanizmalarından ayrılmakta ve daha çok ileriye dönük bir hesap verebilirlik işlevi görmektedir.

İkincisi, Konuşma aynı zamanda Birliğin siyasi önceliklerinin kamuoyu önünde açıklanmasına ve bunların Avrupa Parlamentosu çatısı altında tartışılmasına imkân verme potansiyeli barındırmaktadır. Ardından kabul edilen Komisyon Çalışma Programı ise bu genel siyasi yönelimi somutlaştıran ve Konuşmada ortaya konulan hedefleri yasama ve yasama dışı girişimlere dönüştüren bir yapıya sahiptir.

Bu yönleriyle her ne kadar geleceğe yönelik bir hesap verebilirlik aracı gibi görünmekteyse de Konuşma sonunda Avrupa Parlamentosu bir onay veya ret kararı vermemektedir. Konuşma açısından, Çerçeve Anlaşmaya özgülenmiş bir yaptırım mekanizması da bulunmamaktadır. Ancak, bu durum söz konusu yükümlülüklerin bütünüyle yargısal denetimin dışında kaldığı anlamına gelmemektedir. Nitekim, kurumlararası anlaşmaların bağlayıcı nitelikte olabileceği ABİHA m. 295’te açıkça kabul edilmiş durumdadır. Bununla birlikte, Birliğin Durumu Konuşmasının gerçekleştirilmemesi nedeniyle açılmış bir davaya rastlanmamaktadır. Ayrıca, Konuşmanın yapılması yönündeki açık usuli yükümlülük ile Konuşmada açıklanan siyasi önceliklerin daha sonra hayata geçirilmesi/geçirilmemesi konularının da birbirinden ayrılması gerekmektedir. Bu bakımdan, Birliğin Durumu Konuşmasının klasik anlamda bir siyasi denetim aracından ziyade, Komisyonun siyasi sorumluluğunu görünür kılan ve siyasi tercihlerini Avrupa Parlamentosu önünde kamuya açık biçimde gerekçelendirmesini sağlayan (soft) bir hesap verebilirlik mekanizması olarak da değerlendirilmesi mümkün görünmektedir.

 

2026 Birliğin Durumu Konuşması

Komisyon başkanı Von der Leyen, 2026 Birliğin durumu Konuşmasını 16 Eylül 2026 tarihinde Parlamento nezdinde gerçekleştirmiştir. Bu konuşmada belirli başlıkların öne çıktığı görülmektedir. Bunlar kısaca: rekabet gücü ve ekonomik durum, iklim değişikliği ve yapay zeka, sosyal boyutu vurgulanan adil bir Birlik, güçlü ortaklıklarla dünyada AB’nin yeri, güvenlik stratejileri, dış sınırlar ve göç, demokrasi ve hukukun üstünlüğü olarak toparlanabilecektir. (Ayrıca bkz. State of the Union 2026: Main Initiatives)

Birincisi, geçtiğimiz dönem içerisinde AB’nin ekonomik durumu ve Avrupa ekonomisinin temel unsurları değerlendirilmiş ve belirli başlıklarda atılması gereken adımlar ortaya konulmuştur. Bu kapsamda, küresel ölçekte yaşanan savaşların ekonomi üzerindeki etkileri ile yüksek enerji fiyatları ve borçlanma maliyetlerinin yarattığı baskılara dikkat çekilmiş, uygun maliyetli, yerli ve temiz enerjiye erişimin sağlanması, Avrupa ekonomisinin canlandırılması ve şirketlerin rekabet gücünün artırılması üzerinde durulmuştur. Ayrıca Tek Avrupa ve Tek Pazar Yol Haritasının tamamlanması, ekonomik karar alma süreçlerinde daha hızlı hareket edilmesi ve özellikle yapay zekâ başta olmak üzere yeni teknolojilerin reel ekonomiye aktarılması, Avrupa’nın rekabet gücünün artırılması bakımından öncelikli alanlar arasında gösterilmiştir.

İkincisi, çağın gereklerine uygun olarak iklim değişikliği ve yapay zekâ konuları üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, sıcak hava dalgaları ve Avrupa’yı etkileyen yangınlardan hareketle iklim değişikliğiyle mücadele ve değişen koşullara uyum sağlama gerekliliği birlikte ele alınmış, su kıtlığı ve gıda güvenliği de bu çerçevede gündeme getirilmiştir. Yapay zekâ ise çağın bir diğer kritik eşiği olarak nitelendirilerek sunduğu imkânların yanı sıra giderek belirginleşen risklerine de dikkat çekilmiştir. Von der Leyen, Avrupa’nın bu teknolojinin geliştirilmesinde öncü olup olmamasından ziyade, yapay zekâdan mümkün olan en yüksek ekonomik ve toplumsal değeri elde etmesinin önemini vurgulamıştır. Bu doğrultuda yapay zekânın dijital alanın ötesine taşınarak sanayi, sağlık, tarım, enerji, ulaşım ve savunma gibi alanlarda somut biçimde kullanılmasının gerekliliğine işaret etmiştir.

Üçüncüsü, Birliğin sosyal boyutu “adil bir Birlik” anlayışı çerçevesinde ele alınmıştır. Bu kapsamda kaliteli istihdamın desteklenmesi, becerilerin geliştirilmesi, uygun fiyatlı konuta erişim ve demografik değişimin beraberinde getirdiği bakım ihtiyacı üzerinde durulmuştur. Ayrıca, Avrupa Sosyal Haklar Sütununun temel ilkelerine bağlılık bir kez daha vurgulanmıştır.

Dördüncüsü, değişen uluslararası ortam karşısında Birliğin dünyadaki konumu ve üçüncü ülkelerle geliştirdiği ortaklıklar üzerinde durulmuştur. Avrupa’nın refah ve güvenliğinin yalnızca kendi sınırları içerisinde sağlanamayacağı vurgulanarak, Birliğin çıkarlarını koruyabilmesi için küresel ortaklıklarını değişen koşullara göre yeniden şekillendirmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu çerçevede ticaret anlaşmalarının yanı sıra özellikle Kanada ile ilişkilerin daha ileri bir düzeye taşınması üzerinde durulmuştur.

Beşincisi, Avrupa’nın güvenliği ve barışın korunması üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda NATO ile yürütülen iş birliğine değinilmekle birlikte, mevcut kurumsal yapıların karar alma ve harekete geçme bakımından karşı karşıya kaldığı güçlükler de açıkça ortaya konulmuştur. Bu nedenle özellikle savunma alanında Avrupa’nın birlikte ve daha kararlı hareket etmesinin ve bu alanda stratejik adımlar atılmasının önemi vurgulanmıştır. Bu çerçevede Ukrayna ve Rusya arasındaki savaş ile Gazze’deki durum da ele alınmıştır.

Altıncısı, dış sınırların korunması ile göç ve iltica politikaları üzerinde durulmuştur. Bu alanda yerleşik bir sistemin varlığına işaret edilmekle birlikte, acil durumlara etkili biçimde karşılık verebilecek mekanizmaların geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, kitlesel hareketliliklerin kasıtlı olarak yaratıldığı ve araçsallaştırıldığı durumlarda devreye girmek üzere yeni bir Avrupa Acil Durum Müdahale Çerçevesi teklif edileceği belirtilmiştir. Ayrıca Frontex’in güçlendirilmesi, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve düzensiz göçün temel nedenleriyle mücadele edilmesinin önemi üzerinde durulmuştur.

Sonuncu olarak, demokrasi ve buna bağlı olarak hukukun üstünlüğü ilkesine değinilmiştir. Bu kapsamda, Avrupa demokrasilerinin dış müdahale ve dezenformasyonun yanı sıra Birlik içerisinden kaynaklanan tehditlere karşı da korunması gerektiği vurgulanmıştır. Hukukun üstünlüğü bakımından ise Macaristan’da son dönemde kaydedilen gelişmelere değinilmiş ve hukukun üstünlüğü raporlarının sorunların erken tespit edilmesi ve diyalog yoluyla ele alınmasındaki rolüne dikkat çekilmiştir. Ayrıca, kanımızca oldukça önemli bir vurgu daha yapılmıştır. Bu da AB fonlarından yararlanma ile hukukun üstünlüğünün yanı sıra özellikle de temel haklara saygı arasındaki bağın gelecek dönem bütçesinde daha da güçlendirilmesi gerektiğine ilişkin değerlendirmedir. (Ayrıca bkz. Avrupa Komisyonu)

Tüm bu başlıklardaki ortak değerlendirme ise Avrupa’nın birlikte hareket etmesi gerekliliğinin sürekli olarak vurgulanmış olmasıdır. Ekonomi ve rekabet gücünden güvenlik ve savunmaya, göçten iklim değişikliğine ve teknolojik dönüşüme kadar ele alınan hemen her alanda ortak hareket etme kapasitesi, Birliğin karşı karşıya bulunduğu sorunlara etkili şekilde cevap verebilmesinin temel koşullarından biri olarak sunulmuştur. Bu yönüyle konuşmanın bütününe, değişen küresel koşullar karşısında daha güçlü, daha bağımsız ve birlikte hareket edebilen bir Avrupa düşüncesinin hâkim olduğu söylenebilir. Nitekim Komisyonun ikinci görev yılına ilişkin değerlendirmelerinde kullandığı “From promise to progress” (taahhütten ilerlemeye) ifadesi de bu yaklaşımı yansıtmakta ve ortaya konulan önceliklerin somut adımlara dönüştürülmesi yönündeki iradeye işaret etmektedir. (Bkz. From Promise to Progress)

 

Sonuç

Birliğin Durumu Konuşmasının, zaman içerisinde Avrupa Parlamentosu ile Komisyon arasındaki siyasi diyalog ve yıllık programlama sürecinin önemli unsurlarından biri hâline geldiği görülmektedir. Kurucu Antlaşmalarda doğrudan düzenlenmemekle birlikte kurumlararası anlaşmalar çerçevesinde kurumsallaşan Konuşma, Komisyonun Avrupa Parlamentosu karşısındaki siyasi sorumluluğunun görünür hâle gelmesine ve gelecek dönemin siyasi ve yasama önceliklerinin Parlamento çatısı altında tartışılmasına imkân vermektedir.

Genel olarak bakıldığında, 2026 Birliğin Durumu Konuşmasının, yerleşik uygulamaya uygun şekilde, geçmiş döneme ilişkin gelişmeler ile gelecek dönemin öncelik ve girişimlerini birlikte ele aldığı söylenebilecektir. Bununla birlikte, ikinci von der Leyen Komisyonunun görevdeki ikinci yılına karşılık gelen konuşmada, daha önce ortaya konulan siyasi önceliklerin ne ölçüde hayata geçirildiğine ilişkin değerlendirmelerin ve bunların devamı niteliğindeki adımların daha belirgin hale geldiği dikkat çekmektedir. Bu bakımdan 2026 konuşmasında asıl dikkat çekici hususun yeni girişimlerin açıklanmasından ziyade, önceki taahhütler ile kaydedilen ilerleme ve gelecek döneme ilişkin adımlar arasında bir devamlılık kurulması olduğu değerlendirilebilecektir. Bununla birlikte, küresel ölçekte devam eden siyasi ve ekonomik belirsizliklerin bu yaklaşımı ne ölçüde etkileyeceği ve ortaya konulan girişimlerin ne ölçüde hayata geçirilebileceği zaman içerisinde görülebilecektir.

 

Bu yazıya atıf için: Merve Ağzıtemiz, "Avrupa Birliği'nde Birliğin Durumu Konuşması: Hukuki Çerçeve ve 2026 Konuşması" Yaşayan AB Hukuku Blogu, 30.09.2026,  https://yasayanabhukuku.blogspot.com/2026/09/avrupa-birliginde-birligin-durumu.html 

 

  

Temmuz–Ekim 2025 Güvensizlik Önergeleri Işığında Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon Üzerindeki Denetim Yetkisi

Temmuz–Ekim 2025 Güvensizlik Önergeleri Işığında Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon Üzerindeki Denetim Yetkisi

Fotoğraf Bilgileri: Eser Sahibi: The White House, Public domain, via Wikimedia Commons

Merve Ağzıtemiz, Ankara Üniversitesi / Hukuk Fakültesi - Avrupa Birliği Hukuku Anabilim Dalı

 

Avrupa Birliği (AB) hukukunda, Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon üzerindeki en güçlü siyasi denetim aracı, Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Antlaşma’nın (ABİHA) 234. maddesinde öngörülen güvensizlik önergesi (motion of censure) mekanizmasıdır. Bu hüküm, Komisyon’un faaliyetleri söz konusu olduğunda, Parlamento’ya genel güvenini geri çekme olanağı tanımaktadır. Böyle bir önergenin kabulü hâlinde yani güvensizlik oyu verildiğinde, Komisyonun tamamı, Başkan da dâhil olmak üzere, kolektif biçimde istifa etmekle yükümlü olacaktır. Böylelikle sistem, Komisyonun Parlamento’ya karşı siyasal sorumluluğunu, bireysel değil kurumsal düzeyde güvence altına almış olmaktadır. (Parlamento’nun Denetim Yetkilerine ilişkin olarak Bkz.)

Bu çerçevede Avrupa Parlamentosu, Temmuz 2025’de, Ursula von der Leyen başkanlığındaki Komisyon hakkında söz konusu maddeye dayanarak bir güvensizlik önergesi üzerinden harekete geçmiştir. COVID-19 aşı tedarik sürecindeki şeffaflık eksikliği ve bazı üye devletlerde seçim süreçlerine müdahale edildiği yönündeki iddialara dayandırılan bu girişim, ağırlıklı olarak aşırı sağ grupların desteğini almıştır. Oylama sonucunda önerge 175 kabul oyuna karşı 360 ret oyuyla reddedilmiş, böylece Komisyon kimi tartışmalarla birlikte görevine devam etmiştir. (Bkz.)

Ancak, 6 Ekim 2025’te yapılan oturumun, Parlamento tarihine daha karmaşık bir tablo olarak geçtiği ifade edilebilir. Bu kez aynı oturumda iki farklı güvensizlik önergesi gündeme gelmiştir. Aşırı sağ “Patriots for Europe” tarafından sunulan ilk önerge, özellikle Komisyon’un ticaret politikalarını hedef alırken; radikal sol “The Left” tarafından verilen ikinci önerge Gazze politikası, iklim krizi ve ticaret anlaşmalarının etkileri üzerinden Komisyonu eleştirmiştir. İlk girişim 179 “evet”, ikinci girişim ise 133 “evet” oyunda kalmış ve her ikisi de sırasıyla 378 ve 383 “hayır” oyuyla reddedilmiştir.

Dört ay içerisinde üç defa güvensizlik önergesi üzerinden siyasi denetime maruz kalan Komisyon görevine devam etmektedir. Bununla birlikte, özellikle Avrupa Parlamentosu içerisinde, siyasal konjonktürün değişmiş olabileceği ifade edilebilir. Temmuz ayındaki tek yönlü eleştiri hattının yerini, Ekim ayında hem sağ hem sol uçlardan eş zamanlı bir baskının almış olduğu görülmektedir. Bu durum, Avrupa Parlamentosu’ndaki farklı ideolojik kutupların, Komisyonun liderliğini artık ortak bir eleştiri zemini üzerinden sorgulama eğilimine girdiğini gösteren bir unsur olarak değerlendirilebilecektir.

 

Güvensizlik Önergeleri Bakımından Hukuki Temel

2025 yılı içerisinde verilen her üç önerge de aynı hukuki temele dayanarak şekillenmiştir. Bu hukuki temel de ABİHA’nın 234. maddesi uyarınca, Komisyonun heyet olarak istifasını öngören güvensizlik önergesi mekanizmasıdır.

Avrupa Birliği (AB) hukukunda Avrupa Parlamentosu, Komisyonun siyasal sorumluluğunu denetlemek amacıyla bir güvensizlik önergesi sunma yetkisine sahiptir. Bu mekanizma, Komisyonun eylem ve politikalarının genel olarak Parlamento nezdinde güven kaybına uğradığı durumlarda işletilebilmektedir. Önergenin kabulü, (üye tam sayısının çoğunluğuna tekabül edecek şekilde) kullanılan oyların üçte ikisinin onayını gerektiren nitelikli bir çoğunluk şartına bağlıdır. Bu şartların yerine getirilmesi halinde Komisyonun tamamı, Başkan dâhil olmak üzere, kolektif biçimde görevinden çekilmek zorundadır. Böylece sistem, Komisyonun bireysel değil kurumsal düzeyde Parlamento önünde siyasi sorumluluk taşımasını öngörmektedir. (Avrupa Birliğinin İşleyişi Hakkında Antlaşma m. 234)

Bu husus Avrupa Birliği Antlaşması’nda (ABA) da açıkça belirtilmektedir. Nitekim Antlaşma’nın düzenlemesine göre, “Komisyon, Avrupa Parlamentosu’na karşı heyet olarak sorumludur. Avrupa Parlamentosu, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 234. maddesine uygun olarak Komisyon hakkında bir güvensizlik önergesi oylayabilir. Böyle bir güvensizlik önergesinin kabul edilmesi halinde, Komisyon üyeleri toplu olarak istifa eder ve Birlik Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi de Komisyon’da yürüttüğü görevlerinden istifa eder” (ABA m. 17/8)

Mekanizmanın usulüne ilişkin düzenlemeler ise Avrupa Parlamentosu Usul Kurallarından görülebilmektedir. Buna göre, Avrupa Parlamentosu üyelerinin onda biri, Komisyonun genel faaliyetine yönelik bir güvensizlik önergesi sunabilir. Eğer önceki iki ay içinde benzer bir önerge oylanmışsa, yeni bir önergenin gündeme alınabilmesi için üyelerin en az beşte birinin imzası gerekir. Güvensizlik önergesi, gerekçeleriyle birlikte güvensizlik önergesi başlığı altında hazırlanır ve Avrupa Komisyonu’na iletilir. Önergenin Parlamento Başkanına ulaşmasıyla birlikte Başkan, bu durumu derhal üyelere bildirir.

Görüldüğü üzere hukuki düzenlemeler, Komisyon üyelerinin bireysel olarak güvensizlik oyuna konu olmasını engellemektedir. Diğer bir ifadeyle, Avrupa Parlamentosu yalnızca Komisyonun bütününe yönelik olarak güvensizlik önergesi verebilecektir. Bireysel üyelerin görevden alınmasına ilişkin hükümler ise sınırlı sayıdadır. (Bkz. ABİHA m. 245 - 247) Bunun dışında, ABA’nın düzenlemesine göre, bir Komisyon üyesi, Başkan’ın talep etmesi halinde istifa edecektir. (Bkz. ABA m.17(6) Bu kural, geniş bir bakış açısıyla, Komisyonun kurumsal yapısında başkanının içsel hiyerarşik yetkisini güçlendirirken, Avrupa Parlamento’nun bireysel siyasi sorumluluk yaratma kapasitesini sınırlandırmaktadır. Bununla birlikte söz konusu düzenleme, Komisyon’un heyet olarak sorumluluğunu düzenleyen diğer Antlaşma maddeleri ile uyumludur.

Görüldüğü üzere Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon üzerinde kullanabileceği etkili bir siyasi denetim aracı bulunmaktadır. Ancak güvensizlik önergeleri gerek önergenin sunulma süreci gerekse oylamada öngörülen yüksek çoğunluk şartı bakımından her zaman başarıya ulaşması kolay olmayan bir prosedür olarak görülebilir. Bununla birlikte, bu mekanizmanın yalnızca hukuki dayanağı değil, aynı zamanda siyasi düzlemde Komisyon üzerinde bir güç dengesi yaratma işlevi de vardır. Nitekim bu siyasal etkinin somut sonuçları 1999 yılında açık biçimde görülmüştür. Bu nedenle, sürecin niteliğini tam olarak kavrayabilmek için geçmişteki örnekleri hatırlamak önem taşımaktadır.

 

Santer’den Von der Leyen’e: Avrupa Komisyonu Açısından Güvensizlik Önergeleri

Avrupa Parlamentosu’nun Komisyona karşı güvensizlik önergesi yoluyla kolektif sorumluluk tesis etme yetkisi, Birlik hukukunun sonradan geliştirdiği bir kurum değildir. Bu mekanizmanın kökeni, Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu kuran 25 Mart 1957 tarihli Roma Antlaşması’na kadar uzanmaktadır. Nitekim bu Antlaşma’nın 144. maddesi, Asamble’ye, Komisyonun icraatına ilişkin bir güvensizlik önergesi (motion de censure) sunma olanağı tanımış ve bu önergenin ağırlaştırılmış bir çoğunlukla kabul edilmesi halinde Komisyonun tüm üyelerinin toplu olarak istifa etmesini öngörmüştür. Bu düzenleme, kurumsal sorumluluk ve demokratik meşruiyet arasındaki bağlantının erken bir görünümü olarak da değerlendirilebilecektir. Bütünleşme sürecinde bu yapı, günümüzde ABİHA’nın 234. maddesinde yer alan güvensizlik önergesi prosedürüne dönüşmüştür.

Avrupa Parlamentosu’nun Komisyonu bir bütün olarak görevden alabilmeye yönelik bu yetkisi ‘nükleer seçenek’ olarak da ifade edilmektedir. Bu yetkinin, yeterli güvensizlik oyu eşiğine ulaşılamadığı için fiilen kullanılamadığı görülmektedir. Ancak, belirli durumlarda gerçek bir siyasi baskı aracı işlevi de bulunduğu vurgulanabilecektir. Nitekim 1999 yılında, yalnızca bir güvensizlik önergesi tehdidi dahi Santer Komisyonu’nun tamamının istifasıyla sonuçlanmıştır. (Bkz. EPRS Bilgilendirme Notu) (Belirtmek gerekir ki, daha önceki dönemlerde de Parlamento önüne bu türden önergeler getirilmiştir. Ancak bunlar, oylamada gerekli çoğunluğu sağlamayı başaramamıştır.)

Jacques Santer başkanlığındaki Komisyon, 1995 yılında göreve başlamış ve 1998–1999 döneminde ciddi yolsuzluk, usulsüz harcama, kayırmacılık ve kötü yönetim iddialarıyla gündeme gelmiştir. Özellikle 1998 yılına gelindiğinde Avrupa Parlamentosu içinde, Komisyonun yönetim pratiklerine yönelik rahatsızlık giderek belirginleşmiştir. Bütçe uygulamalarındaki usulsüzlük iddiaları hem Parlamento denetim organlarının hem de kamuoyunun dikkatini çekmiş hatta 17 Aralık 1998’de Avrupa Parlamentosu, Komisyonun 1996 mali yılına ilişkin hesaplarını onaylamayı (discharge) reddetmiştir. Bu karar, Komisyonun mali yönetimiyle birlikte kurumsal sorumluluk anlayışının da sorgulanmasına yol açmıştır. Bu gelişmelerin, Komisyonun yalnızca bireysel hatalardan değil, kolektif bir yönetim zafiyetinden mustarip olduğu yönündeki kanaati güçlendirdiği ifade edilebilecektir. Bu sorgulama aynı dönemde medyada da karşılık bulmuştur. Hatta bireysel olarak Komiserler üzerinden iddialar sorgulanmıştır. Nitekim, Fransız Komiser Édith Cresson ve İspanyol Komiser Manuel Marín hakkında ortaya atılan usulsüzlük iddiaları geniş bir ilgi görmüştür. (Örnek olarak bkz.)

Artan eleştiriler karşısında Parlamento, 14 Ocak 1999’da Sosyalist Grup’un talebi üzerine Komisyona karşı bir güvensizlik önergesini gündeme almıştır. Önerge, 293’e karşı 232 oyla reddedilse de Parlamento tarihinde ilk kez bu kadar yüksek bir destek oranına ulaşması bakımından önemli bir dönüm noktası olarak görülebilecektir. Oylamanın hemen ardından Avrupa Parlamentosu, idari usulsüzlüklerin araştırılması amacıyla Bağımsız Uzmanlar Komitesi’nin kurulmasına karar vermiş, bu Komite ise Mart 1999’da hazırladığı raporu yayımlamıştır. Yayımlanan bu raporda, Komisyon üyelerinin idari süreçler üzerindeki denetim yetersizliği açık biçimde ortaya koyulmuş ve sorumluluk sadece belirli üyelerle sınırlanmamıştır. Bunun yerine kolektif bir yönetsel başarısızlık üzerinde durulmuştur. (Committee of Independent Experts Report)

Söz konusu rapordan sonra, Avrupa Parlamentosu’nun yeni bir güvensizlik önergesini kabul etmesi kaçınılmaz hale gelince, Jacques Santer başkanlığındaki Komisyon Mart 1999’da görev süresinin dolmasına vakit varken topluca istifa etme kararı almıştır. Bu gelişme, Parlamento’nun siyasal denetim gücünün ilk kez fiili sonuç doğurması bakımından Avrupa bütünleşme tarihinde istisnai bir dönüm noktası olarak görülmektedir. (Bkz.) (Ayrıca Bkz.)

Bu tarihsel süreç, güvensizlik mekanizmasının Avrupa Birliği kurumsal yapısında yalnızca bir “olağanüstü prosedür” değil, aynı zamanda demokratik denetim kapasitesinin somut bir göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Bugün de benzer girişimlerin doğrudan sonuç üretmese dahi kurumsal sorumluluk ve meşruiyet tartışmalarını derinleştirdiği görülmektedir. Bu çerçevede, güncel olarak Von der Leyen Komisyonu’na yönelen önergeler, söz konusu tarihsel sürekliliğin yeni bir yansıması olarak değerlendirilebilecektir.

 

Sonuç

Temmuz ve Ekim 2025 dönemlerinde Von der Leyen Komisyonu’na karşı verilen güvensizlik önergelerinin başarısızlıkla sonuçlanacağı öngörülmüş ve sonuç beklendiği gibi olmuştur. Nitekim Avrupa Parlamentosu’ndaki merkez gruplar Von der Leyen lehine hareket etmiştir. Burada söz konusu önergelerin sonuçları genel olarak ikili bir bakış açısıyla değerlendirilebilir.

Birincisi, bu önergeler AB hukuk düzeninde anayasal nitelikte görülmelidir. Hukukun üstünlüğü, demokrasi ve şeffaflık gibi temel değerlere işlerlik kazandırma kapasitesine sahip olan güvensizlik mekanizması, hukuki/biçimsel sınırlarına rağmen demokratik hesap verebilirliğin sürdürülmesinde işlevini koruduğu bir noktada konumlanmaktadır. Bu açıdan Avrupa Parlamentosu, yürütme karşısında siyasal ağırlığını en azından belirli bir dereceye kadar devam ettirmektedir.

İkincisi, önergelerin Parlamenterler nezdinde eşik çoğunluğa ulaşmaması, Santer Komisyonu örneğinde olduğu gibi derin bir kurumsal krizi tetiklememiştir. Bununla birlikte, Ekim 2025 önergelerinin Parlamento’nun iki uç kanadından gelmiş olması, gelecekte merkez grupların da daha güçlü bir siyasi denetim eğilimi gösterebileceği yönünde dikkat çekici bir sinyal olarak algılanabilecektir. Parlamento’nun devam eden süreçte sergileyeceği tutum ise Birliğin bütünleşme sürecinde izleyeceği yolu belirlemek bakımından önem kazanabilecektir. Özellikle dışarıda, Ukrayna-Rusya savaşı ve ABD tarafından yönelen ticaret baskıları gibi unsurlar, içeride ise hukukun üstünlüğü krizi, ekonomik sıkıntılar ve enerji sorunları gibi etmenlerin bu tutumu nasıl etkileyeceği dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu yazıya atıf için: Ağzıtemiz Merve, "Temmuz–Ekim 2025 Güvensizlik Önergeleri Işığında Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon Üzerindeki Denetim Yetkisi" Yaşayan Avrupa Birliği Hukuku Blogu, 29.10.2025.

 

 

6-9 Haziran 2024 Tarihlerindeki Avrupa Parlamentosu Seçimleri

 

Fotoğraf Bilgileri: European Parliament from EU, CC BY 2.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/2.0>, via Wikimedia Commons

İlke Göçmen, Prof. Dr., Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Avrupa Birliği Hukuku Anabilim Dalı / Jean Monnet Chair (2019-2022) / The Alexander von Humboldt Foundation – Georg Forster Research Fellow for Sustainable Development (2023-2024)

Giriş

Üye devletler, Avrupa Birliği’ni (AB) ortak hedeflerine ulaşmak amacıyla yetki devrettiği bir yapı olarak kurmuştur. AB, bu yetkiyi kullanırken “kendisinin, vatandaşlarının ve üye devletlerin değerlerini desteklemeyi, hedeflerini izlemeyi, çıkarlarına hizmet etmeyi ve politikalarının ve eylemlerinin tutarlılığını, etkililiğini ve sürekliliğini temin etmeyi amaçlayan bir kurumsal çerçeveye sahip” kılınmıştır. AB, yedi kurum ve pek çok organ, ofis ve ajans ile faaliyet göstermektedir. Avrupa Parlamentosu; Komisyon, Konsey, AB Zirvesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) ile birlikte AB’nin başlıca kurumları arasında yer almaktadır.

AB bağlamında, ana hatlarıyla, Avrupa Parlamentosu ve Konsey yasama yetkisini, Komisyon yürütme yetkisini ve ABAD yargı yetkisini kullanmaktadır. Ayrıca, AB’nin işleyişi temsili demokrasiye dayanır ve bu yönden: “Vatandaşlar, Birlik düzeyinde, Avrupa Parlamentosunda doğrudan temsil edilir[;] üye devletler, gerek ulusal parlamentolarına gerek vatandaşlarına karşı demokratik olarak sorumlu olan devlet veya hükümet başkanları tarafından AB Zirvesinde ve hükümetleri tarafından Konseyde temsil edilir.”

Avrupa Parlamentosu, ilk kez 1979 yılında seçimle oluşturulmuş olup, 5 yılda bir gerçekleşen seçimlerden sonuncusu 6-9 Haziran 2024 tarihlerinde yapılmıştır. Böylece, Avrupa Parlamentosu seçimleri bu yıl 10. kez gerçekleştirilmiştir. Bu yazı, 6-9 Haziran 2024 tarihlerindeki seçim sonuçlarını, önceki seçimlerle belirli yönlerden kıyaslayarak, hukuki bir bakış açısıyla aktarmayı amaçlamaktadır. (Not düşelim ki Avrupa Parlamentosu seçimleri, Yaşayan Avrupa Birliği Hukuku blogunda, demokratik ilkeler bakımından daha önce ele alınmıştı.) (Yine not düşelim ki Avrupa Parlamentosu seçimleri, siyaset bilimi bakış açısıyla da sıklıkla incelenmektedir, örneğin bkz.)

Avrupa Parlamentosundaki Üye Sayısı

Avrupa Parlamentosu Birlik vatandaşlarının temsilcisi olarak toplamda en çok 751 üyeden oluşur. Vatandaşların temsili ise, üye devlet başına en az 6 ve en çok 96 üye olmak kaydıyla, “azalan şekilde orantılı” olarak sağlanır. AB Zirvesi, bu ilke doğrultusunda Avrupa Parlamentosunun inisiyatifi ve muvafakatiyle oluşumunu belirleyen bir kararı oybirliğiyle kabul eder. Tablo 1, 2024-2029 dönemindeki üye sayısının dağılımını göstermektedir. Buna göre örneğin Almanya yaklaşık 84 milyon nüfusuna karşılık 96 temsilci ile yani 875.000 kişiye karşılık 1 temsilci ile temsil edilirken Malta yaklaşık 500.000 nüfusuna karşılık 6 temsilci ile yani 83.000 kişiye karşılık 1 temsilci ile temsil edilmektedir. 

Bir not olarak, 2019-2024 dönemi toplam 705 Avrupa Parlamentosu üyesi ile tamamlanmıştı ve 2024-2029 dönemi için toplam 720 Avrupa Parlamentosu üyesi öngörülmüştür. Bu yönden Belçika, Danimarka, İrlanda, Letonya, Avusturya, Polonya, Finlandiya, Slovenya ve Slovakya +1 temsilciye ve İspanya, Fransa ve Hollanda +2 temsilciye sahip olmuştur.  

Tablo 1: Avrupa Parlamentosunun Oluşumu (2024-2029)

Üye Devlet	Üye Sayısı	Üye Devlet	Üye Sayısı
Almanya	96	Bulgaristan	17
Fransa	81	Danimarka	15
İtalya	76	Finlandiya	15
İspanya	61	Slovakya	15
Polonya	53	İrlanda	14
Romanya	33	Hırvatistan	12
Hollanda	31	Litvanya	11
Belçika	22	Letonya	9
Çekya	21	Slovenya	9
Yunanistan	21	Estonya	7
Macaristan	21	Lüksemburg	6
Portekiz	21	(Güney) Kıbrıs	6
İsveç	21	Malta	6
Avusturya	20	TOPLAM	720

Avrupa Parlamentosundaki Üyelik Yöntemi: Seçim

Avrupa Parlamentosu üyeleri seçimle göreve gelir, ancak AB çapında tek tip bir seçim sistemi bulunmamaktadır (krş). Seçimler, AB hukukunun belirlediği birtakım ortak ilkeler doğrultusunda, her bir üye devletin ulusal düzenlemelerine tabi olarak gerçekleştirilir. Birincisi, “Avrupa Parlamentosu üyeleri, beş yıllık bir dönem için doğrudan genel seçimle, serbest ve gizli oyla seçilir”. Seçimler, önceden belirlenen Perşembe’den Pazar’a dört günlük bir dönem içinde gerçekleştirilir. İkincisi, Avrupa Parlamentosu üyeleri, “liste sistemi veya tek devredilebilir oy kullanılarak nisbi temsil temelinde” seçilir. Üye devletler, oylama sisteminin nisbi niteliğini etkilemeksizin, Avrupa Parlamentosu seçimleri için seçim bölgeleri kurabilir veya kendi seçim bölgelerini farklı biçimde bölebilir. Üye devletler, kullanılan oyların %5’ini geçmemek kaydıyla, koltuk dağılımı açısından asgari eşik getirebilir ve bir adayın kampanya harcamaları açısından üst limit belirleyebilir. Üçüncüsü, her Birlik vatandaşı (herhangi bir üye devlet vatandaşı), vatandaşı olmadığı bir üye devlette ikamet ediyorsa ikamet ettiği üye devlette, o devletin vatandaşlarıyla aynı şartlarda, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına sahiptir. Avrupa Parlamentosu seçimleri, bu ortak ilkeler çerçevesinde her bir üye devletin ulusal hükümlerine tabidir.

Avrupa Parlamentosu seçimleri, Avrupa düzeyindeki siyasi partilerden ziyade, ulusal siyasi partiler üzerinden gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, genellikle, her ulusal siyasi parti Avrupa Parlamentosundaki bir siyasi grup ile bağlantılıdır. Dolayısıyla, Avrupa Parlamentosu seçimleri tamamlanıp bir üye seçildiğinde, bu üye genellikle ulusal siyasi partisinin bağlantılı olduğu siyasi grubun bir parçası haline gelmektedir. Mevcut kurallar çerçevesinde Avrupa Parlamentosu üyeleri, “siyasi eğilimlerine göre” ve en az üye devletlerin dörtte birinden gelen 23 üye ile siyasi grup oluşturabilir. Halihazırda 7 siyasi grup bulunmaktadır:

(1)    Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar)

(Group of the European People's Party (Christian Democrats)),

(2)    Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı

(Group of the Progressive Alliance of Socialists and Democrats in the European Parliament),

(3)    Avrupayı Yenile Grubu

(Renew Europe Group),

(4)    Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı

(Group of the Greens / European Free Alliance),

(5)    Kimlik ve Demokrasi Grubu

(Identity and Democracy Group),

(6)    Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu

(European Conservatives and Reformists Group),

(7)    Avrupa Birleşik Solu - Nordik Yeşil Solu Konfederal Grubu

(The Left group in the European Parliament - GUE/NGL).

Bunun yanı sıra, Avrupa Parlamentosu üyeleri herhangi bir siyasi grup dahilinde faaliyet göstermeyip bağımsız da kalabilir.

6-9 Haziran 2024 Seçimleri

6-9 Haziran 2024 tarihlerindeki Avrupa Parlamentosu seçimleri, <https://results.elections.europa.eu/> websitesinden takip edilebilmektedir. Bu yazı tamamlandığı esnada, en güncel veri 10 Haziran 2024 – 16:14’e ait olup, ulusal sonuçlardan bir kısmı nihai, diğerleri ise hala geçici nitelik taşımaktadır.

6-9 Haziran 2024 seçimleri, öncelikle, katılım oranı bakımından önceki seçimlerle karşılaştırılabilir. 1979 yılında bu seçime katılım %61,99 gibi görece düşük bir oranda kalmış ve o tarihten 2019 yılına kadar katılım sürekli olarak azalmıştır. 2019 yılındaki katılım oranı, önceki seçime göre artmış olmasına rağmen sadece %50 seviyesine ulaşabilmiştir. Mevcut verilere göre 2024 yılındaki katılım oranı da, 2019 yılındakiyle neredeyse aynı olarak, yaklaşık %51 seviyesinde kalmıştır. Bu durum, kendini “temsili demokrasi” olarak kabul edip Avrupa Parlamentosunu Birlik vatandaşlarının temsilcisi sayan AB açısından sorgulanması gereken bir husus olmaya devam etmektedir.

Grafik 1: Avrupa Parlamentosu Seçimleri: Katılım Oranı

6-9 Haziran 2024 seçimleri, daha sonra, Avrupa Parlamentosundaki siyasi gruplardaki üye sayısı bakımından kendisinden önceki seçimlerle karşılaştırılabilir. Bir ön not olarak, 2024 seçimleri sonucu mevcut siyasi gruplar devam edebileceği gibi, yeni siyasi gruplar da kurulabilir. Dolayısıyla, Grafik 3’teki 2024-2029 dönemi verileri, 2019-2024 dönemi Avrupa Parlamentosu esas alınarak oluşturulan bir projeksiyon olarak okunmalıdır. 2019-2024 döneminde görev süresi dolan Avrupa Parlamentosundaki siyasi gruplardaki üye sayısına bakıldığında, en yüksekten en düşüğe doğru veriler şu şekildedir:

(1)    Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar): 176 üye (%24,96),

(2)    Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı: 139 üye (%19,71),

(3)    Avrupayı Yenile Grubu: 102 üye (%14,46),

(4)    Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı: 71 üye (%10,00),

(5)    Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu: 69 üye (%9,78),

(6)    Kimlik ve Demokrasi Grubu: 49 üye (%6,95),

(7)    Avrupa Birleşik Solu – Nordik Yeşil Solu Konfederal Grubu: 37 üye (%5,24),

(8)    Bağımsızlar: 62 üye (%8,79).

 

Grafik 2: Avrupa Parlamentosundaki Siyasi Gruplar (2019-2024)

Grafik 3: Avrupa Parlamentosundaki Siyasi Gruplar (2024-2029) 

2024-2029 döneminde Avrupa Parlamentosundaki siyasi gruplardaki üye sayısı projeksiyonuna bakıldığında, en yüksekten en düşüğe doğru veriler şu şekildedir:

(1)    Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar): 186 üye (+ 10 üye) (%25,83),

(2)    Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı: 135 üye (- 4 üye) (%18,75),

(3)    Avrupayı Yenile Grubu: 79 üye (- 23 üye) (%10,97),

(4)    Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu: 73 üye (+ 4 üye) (%10,14),

(5)    Kimlik ve Demokrasi Grubu: 58 üye (+ 9 üye) (%8,06),

(6)    Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı: 53 üye (- 18 üye) (%7,36),

(7)    Avrupa Birleşik Solu – Nordik Yeşil Solu Konfederal Grubu: 36 üye (- 1 üye) (%5,00),

(8)    Bağımsızlar: 45 üye (%6,25),

(9)    Diğer (Avrupa Parlamentosundaki mevcut siyasi gruplar ile bağlantılı olmayan ulusal siyasi partilerden seçilenler): 55 üye (%7,64).

2024-2029 dönemi ile 2019-2024 dönemi, Avrupa Parlamentosundaki koltuk sayıları ve koltuk yüzdeleri aracılığıyla karşılaştırılabilir. Koltuk sayılarına bakıldığında, (2024-2029 döneminde 15 fazla koltuk olduğu göz önünde bulundurularak) 2024-2029 döneminin kazananları şu şekildedir:

• Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar): +10 üye
• Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu: +4 üye
• Kimlik ve Demokrasi Grubu: +9 üye

2024-2029 döneminin kaybedenleri ise şu şekildedir:

• Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı: -4 üye
• Avrupayı Yenile Grubu: -23 üye
• Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı: -18 üye
• Avrupa Birleşik Solu – Nordik Yeşil Solu Konfederal Grubu: -1 üye

Koltuk yüzdelerine bakıldığında, 2024-2029 döneminin kazananları şu şekildedir:

• Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar): %24,96’dan %25,83’e
• Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu: %9,78’den %10,14’e
• Kimlik ve Demokrasi Grubu: %6,95’ten %8,06’ya

2024-2029 döneminin kaybedenleri ise şu şekildedir:

• Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı: %19,71’den %18,75’e
• Avrupayı Yenile Grubu: %14,46’dan %10,97’ye
• Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı: %10,00’dan %7,36’ya
• Avrupa Birleşik Solu – Nordik Yeşil Solu Konfederal Grubu: %5,24’ten %5,00’e

Gerek koltuk sayıları gerek koltuk yüzdeleri aracılığıyla yapılan bu karşılaştırmalardan, anlatımı basitleştirmek üzere siyasi grupları kategorize ederek, şu sonuçlara varılabilir. Birincisi, merkez (sağ) Avrupa Halkları Partisi (Hristiyan Demokratlar) ile merkez (sol) Avrupa Sosyalistleri ve Demokratları İlerici İttifakı, köklü bir değişiklik olmaksızın, koltuk sayılarını ve yüzdelerini büyük ölçüde korumuştur. İkincisi, merkez (liberal) Avrupayı Yenile Grubu ile merkez (sol) Yeşiller / Avrupa Serbest İttifakı, koltuk sayılarını ve yüzdelerini en çok kaybeden gruplar olmuştur. Üçüncüsü, sağ kanat Avrupa Muhafazakarları ve Reformistleri Grubu ve aşırı sağ Kimlik ve Demokrasi Grubu, koltuk sayılarını ve yüzdelerini en çok artıran gruplar olmuştur. Sonuncusu, Avrupa Parlamentosu üyesi 100 kişi, mevcut siyasi gruplara katılmak veya yeni siyasi grup(lar) kurmakta rol oynayabilecek bir konumda bulunmaktadır.

Sonuç

6-9 Haziran 2024 tarihlerindeki Avrupa Parlamentosu seçimleri tamamlanmış olmakla birlikte sonuçlar hala kesinleşmeyi beklemektedir. Bir taraftan, Prof. Alemanno’nun aktardığı üzere, Avrupa Parlamentosu seçimleri ilk kez ulusal siyaseti daha önce olmadığı kadar çok etkilemiştir. Bu bağlamda, örneğin Fransa Cumhurbaşkanı Macron, bu seçimlerdeki yenilgisini takiben Fransa’yı erken seçime götürme kararı almıştır. 

Diğer taraftan, Avrupa Parlamentosu seçimlerinin devamındaki en önemli adımlar ana hatlarıyla şu şekilde belirtilebilir:

(1)    AB üye devletleri, yeni seçilen Avrupa Parlamentosu üyelerinin isimlerini Avrupa Parlamentosuna bildirecektir.

(2)    Avrupa Parlamentosu siyasi grupları oluşturulacaktır.

(3)    Avrupa Parlamentosunun ilk genel oturumu, yeni yasama döneminin başlangıcı, 16-19 Temmuz 2024 tarihlerinde Strazburg’ta gerçekleştirilecektir.

(4)    Avrupa Parlamentosu üyeleri, bu ilk genel oturumda Başkan ve Başkan Yardımcısı seçimlerini yapacak ve (örneğin Avrupa Parlamentosu komitelerindeki üye sayıları gibi) iç örgütlenmeyle ilgili kararlar alacaktır.

(5)    Avrupa Parlamentosu, 6-9 Haziran 2024 tarihlerindeki seçimler göz önünde tutularak AB Zirvesi tarafından kendisine önerilecek Komisyon Başkanı’nı seçecek ve devamında Komisyon heyetine muvafakat verecektir.

Dolayısıyla, önümüzdeki dönem hareketli geçeceğe benzemektedir.

Bu yazıya atıf için: İlke Göçmen, “6-9 Haziran 2024 Tarihlerindeki Avrupa Parlamentosu Seçimleri”, Yaşayan Avrupa Birliği Hukuku Blogu, 11/6/2024, Link: <https://yasayanabhukuku.blogspot.com/2024/06/AvrupaParlamentosuSecimleri2024.html>

Bu yazıyı faydalı buldunuz mu? Hiç bir içeriği kaçırmayın bizi takip edin.